DDT gıda zincirinde

 

DDT hayvanlarda ve insanlarda iki yoldan birikiyor:

Öncelikle, üzerine DDT sıkılmış bir şeyi yediklerinde bireylerde doğrudan yerleşiyor. DDT kolay yıkılmıyor. Hayvanlar ağız yoluyla aldıkları DDT'nin çoğunu dışkılama yoluyla atmıyorlar. Böyle olunca DDT vücut içerisinde zamanla birikiyor. DDT suda olduğundan daha fazla yağda çözünür olduğundan vücut yağlarında depolanıyor.

İkinci olarak, DDT dolaylı olarak birikiyor. Bu, gıda zinciri yukarı doğru tırmandıkça DDT konsantrasyonunun artması biçiminde oluyor. Otobur hayvanlar enerji elde edebilmek için yaşamları boyunca büyük miktarda bitki yemek zorundalar. Ve etoburlar da yine yaşamları boyunca (çoğu otobur hayvanlardan oluşan) avladıkları hayvanları yemek zorundalar. DDT dışkılanmadığı için etobur hayvan, yediği hayvanda mevcut olan DDT'nin çoğunu kendinde biriktirir. Yırtıcı hayvan gıda zincirinin ne kadar üstündeyse DDT konsantrasyonu da o kadar yüksek olur.

a. DDT'nin etkileri

Birleşik Devletler'deki DDT kullanımı kel kartal, kahverengi pelikan ve gökdoğan gibi birçok yırtıcı kuşun neredeyse bölgesel olarak tükenmesine yol açtı. DDT'nin bir yıkım ürünü olan DDE, yumurtalarının ince ve kırılgan bir kabuğa sahip olmasına neden oldu. Bu yumurtalar kuluçka döneminde kırıldıkları için henüz yumurtadan çıkmamış civcivler hayatlarını kaybetti.

DDE aynı zamanda Kuzey Kutup bölgesinde yaşayan İnuit topluluklarının yağ dokularında ve anne sütünde de bulunuyor. DDT atmosferde taşınıyor ve yağmurlarla aşağıya akıyor. DDE bütün dünyada, anne sütündeki en yaygın kirletici madde, yani kontaminant.

1960'lardan bu yana DDT'nin tehlikelerine ilişkin başka kanıtlar da gün yüzüne çıktı. Artan bir şekilde inanılıyor ki, yüksek konsantrasyonlarda ve uzun süre mâruz kalma durumlarında DDT insanlarda ve hayvanlarda belli kanserlere ve üreme bozukluklarına yol açabiliyor.

b. DDT nasıl birikiyor?

DDT probleminin ağırlaşmasına sebep olan şey gıda zincirinde yükseldikçe DDT konsantrasyonunun artması. İyi de, bu nasıl oluyor?

Aşağıdaki örnek 1967'de ABD'de, Long Island'daki bir bataklıkta yürütülen bir çalışmaya dayanıyor. Sivrisineklerle mücadele amacıyla DDT sıkılmıştı. Ortaya çıkan ürkütücü sonuçlar şöyle:

 

SU'daki DDT konsantrasyonu:
milyonda 0,00005 parçacık

PLANKTON'daki DDT konsantrasyonu:
milyonda 0,04 parçacık

Plankton ile beslenen GÜMÜŞBALIĞI'ndaki DDT konsantrasyonu:
milyonda 0.23 parçacık

Gümüşbalığı ile beslenen ZARGANA'daki DDT konsantrasyonu:
milyonda 2.07 parçacık

Zargana ile beslenen KARABATAK'taki DDT konsantrasyonu:
milyonda 26,4 parçacık

 

Yazının devamı >>