6. İyon Mimarî Düzeni

 

 

Temelde Anadolu kökenli olan İyon mimari düzeni M.Ö. dördüncü yüzyılda Yunanistan'ın Anadolu'nun güneybatı kıyılarındaki İyonya kolonilerinde gelişti. Dor düzeninden daha sonra ortaya çıkan İyon düzeni Dor düzenine göre daha karmaşık ve dekoratif bir niteliğe sahiptir. Tıpkı Dor mimari düzeninde olduğu gibi İyon düzeni de görünüşe göre eski ahşap inşa biçimlerinden türemiştir ve ahşap ayrıntıların çoğu taş üzerinde dekoratif unsurlar olarak varlıklarını sürdürmüştür.

İyon sütunları Dor sütunlarına göre daha uzun ve daha incedir. Boyları genişliklerinin dokuz katıdır. İyon sütunlarında entasis yoktur. Sütunlarda, yuvarlak gövdenin üzerine oyulmuş, yukarıdan aşağıya dikey bir şekilde uzanan 24 sütun yivi vardır. Bunun yanısıra yivsiz, düz sütun gövdeleri de kullanılmıştır. Dor sütunlarının tersine İyon sütunlarının sütun kaideleri vardır. Yuvarlak biçimli olan sütun kaidesi üstüste duran kabartılı yatay halkalardan (silmelerden) oluşur. İyon sütunlarının en ayırt edici kısmı sütun başıdır. İyon sütun başlarında bir kağıt rulosuna veya koç boynuzlarına benzeyen, oyulmuş volütler bulunur. Sütun başının iki yanında yer alan volütler önden arkaya doğru uzanır ve ikisi arasındaki boşlukta, üzerinde yumurta ve ok-başı süslemelerinin bulunduğu bir şerit yer alır. Antik dönemde sütun başı üzerinde abaküs bulunmazken, sonraları abaküs yer almaya başlamıştır.

 

İyon Düzeninde yapılmış Erechtheum Tapınağının şu anda British Museum'da bulunan bir sütunu görülüyor M.Ö .420 - M.Ö. 406 yılları arasında inşa edilmiş olan Erechtheum Tapınağı Atina Akropolü'nde bulunuyor.

Çoğunlukla sütun yüksekliğinin dörtte biri kadar olan saçaklık [entablature] üç bölümden oluşur: En altta sütunların taşıdığı arşitrav bulunur. Arşitravın üzerinde çoğu kez heykelle süslenmiş bir friz yer alır ve onun üzerinde de dentillerle zenginleştirilmiş bir korniş vardır.

İyon düzenindeki saçaklık Dor düzenindekine göre daha düz ve daha hafiftir ve İyonya ahşap inşasının daha hafif, birbirnine daha yakın çapraz kirişlerini yansıtır. Saçaklığın daha düz olması Dor düzeninin gerektirdiğinden daha az desteği mümkün kılmıştır ve bu nedenle İyon sütunları görece olarak daha incedir.

Yunanlılar için İyon Düzeninin şıklığı ve daha ince oranları dişil olanı temsel ederken, Dor Düzeninin sağlamlığı ve yalınlığı eril olanı temsil eder. Gerçekten de, İyon sütunun yivlerinin Antik Yunan'daki kadınların giydiği pelerinin kıvrımlarından esinlendiği söylenmiştir.

 

Atina'daki Athena Nike Tapınağı M.Ö. 420'de inşa edilmiştir. İyon düzeninde yapılmış tapınaklar içerisinde en ünlü olanlardan biridir. Acropolis'te yer alan tapınak Parthenon'a çok yakındır.


 

Yazının Devamı >>