22 Nisan 1970 günü Austin’de Teksas Üniversitesi’nde genç bir film profesörü olan Ted Perry, ilk Dünya Günü kutlamaları için kampüste düzenlenen bir kutlamaya katıldı. Burada, bir akademisyen olan William Arrowsmith, Şef Seattle’ın, topraklarını satın almak isteyen dönemin yerel yöneticilerine yönelik yaptığı dokunaklı bir konuşmasını okudu. Perry, Şef Seattle’ın sözlerinden çok etkilendi. Kısa zaman sonra The Southern Baptist Convention’ın Radyo ve Televizyon Komisyonu, kendisinden çevre kirliliği ile ilgili bir belgesel filmin senaryosunu yazmasını istediğinde, Perry insanları çevresel yıkıma karşı uyarmak için Şef Seattle’ın konuşmasının hayalî bir versiyonunu yazmaya karar verdi.

Perry bu hayalî versiyonu yazarken Seattle’ın yapmış olduğu konuşmadan bazı sözleri ödünç aldı ama bunları vermek istediği yeni mesajı daha da vurgulamak için kullandı. Orijinal konuşmada Seattle beyazların kendi toprakları için “adil” önerisini kabul edeceklerini söylerken, Perry bu yeni versiyonda, bu dostane tutumu ayıplamaya dönüştürür ve Seattle’a şunları söyletir: “Yataklarınızı zehirlemeğe devam ediniz, ve bir gece kendi çöplerinizin içinde boğulacaksınız.”

Perry yine bu versiyonda Şef Seattle’ın aklına bile gelemeyecek imgeler kullanmıştır. “Bozkırda çürüyen binlerce bufalo gördüm, oradan geçen bir trenden ateş açan beyaz adamlar tarafından öylece bırakılmışlardı.” Perry, Seattle’a bunları söyletmişti. Ama Şef’in yaşadığı ve hiç ayrılmadığı Puget Sound’da bufalolar bulunmuyordu ve dolayısıyla Settle hayatı boyunca hiç bufalo görmemişti. Aynı şekilde Seattle’ın konuşmasını yaptığı tarihe kadar yaşadığı bölgeye tren gelmemişti. Dolayısıyla Seattle o zamana kadar tren de görmemişti. Öte yandan konuşmada “konuşan teller”den söz ediyor. Ama gerçekte Şef Seattle hayattayken henüz telefon icat edilmiş durumda değildi. Şu sıralarda Vermont’da Middlebury College’da hocalık yapan Perry, “Yazdığım hiçbir şeyin tarihsel doğruluğunu kontrol etmedim” diyor. Dediğine bakılırsa, izleyiciler filmin sonundaki “Ted Perry tarafından yazılmıştır” ibaresini görünce konuşmanın uydurma olduğunu anlayacaklardı. Ama filmin yapımcısı bu ibareyi “Araştırmayı yapan: Ted Perry” biçiminde değiştirmiş, böylelikle Perry’yi, onu yazan değil, tarihsel doğruluğunu onaylayan kişi olarak ortaya koymuştur. Perry, bu değişikliğin farkına ancak 1972 başlarında, “Home” adlı bu belgeseli ABC televizyonunda izlediğinde farkettiğini söylüyor. Bu değişiklik için yapımcıya şikayetlenmek için yazdığında, yapımcı John Stevens, filmdeki sözlerin Şef Seattle’a ait olduğu düşünüldüğünde çok daha etkili olacağına karar verdiğini, bu yüzden sözkonusu değişikliği yaptığı cevabını verir. 

Film yayınlandıktan sonra yalan çok büyük bir hızla yayıldı. The Southern Baptist Radyo ve Televizyon Komisyonu sahte konuşmayla birlikte 18 bin poster postaladı. Environmental Action dergisi bunu Şef Seattle’dan Başkan Franklin Pierce’e bir mektup olarak yeniden bastı. Yüksek Mahkeme Hakimi William Douglas bunu otobiyografisinde alıntıladı. Ve konuşma 1974 yılında Wash’daki Dünya Fuarı’nda Şef Seattle heykelinin ağzından dillendirildi. Perry’nin Seattle’a ait olduğu sanılan bu sözleri Almanya’da, İsveç’te, Hollanda’da, İtalya’da, Portekiz’de ve Danimarka’da yayınlandı. İngiltere’de the United Society for the Propagation of the Gospel konuşmayı kasete aktardı. Bu dünya misyoner örgütünün bir yetkilisi konuşmayı “adeta beşinci bir İncil” olarak niteledi.

Başından itibaren Şef Seattle’ın yaşadığı bölge olan Puget Sound tarihini iyi bilenler konuşmanın sahihliğinden şüphe ediyorlardı ama hiç kimse kaynağını bulamadı. 1984 yılında Seattle’daki Tarih ve Endüstri Müzesi kütüphanecisi Rick Caldwell, The Southern Baptist Radyo ve Televizyon Komisyonu’na mektup yazdı. Oradaki yanlış bilgilendirilmiş bir görevli yazdığı cevap mektubunda senaryo yazarının “birkaç yıl önce öldüğünü” ve çoğu dosyaların yokolduğunu söyledi.

Sonunda Amerikan Kızılderili tarihi üzerine uzman bir Alman olan Rudolf Kaiser konuşmanın kaynağının Ted Perry olduğu gerçeğine ulaştı. Kaiser bu hayalî Seattle konuşması hakkındaki gerçekleri 1984’te Roma’daki bir Amerikan araştırmaları konferansında ve sonradan da 1987’de yazdığı bir kitapta ortaya koydu.

Ama yalan buna rağmen sürdü. Ted Perry’nin oğlu, konuşmanın bir yaz kampında ateşin etrafında oturulurken okunduğunu duydu. Ted Perry’nin kendisi, bir Pazar sabahı kendi sözlerini kilisede duyunca şaşırdı. Özel bir gençlik programı çerçevesinde çocuklardan biri Şef Seattle’a ait olduğuna inandığı sözleri okumayı seçmişti. Perry başını eğdi. “Bu hayatım boyunca peşimi bırakmayacak” diye düşündü.

Susan Jeffers, konuşmanın farklı versiyonlarını okudu ve bunları bir çocuk kitabı haline getirmeyi düşündü. O günler itibariyle, çevreci versiyonlarının Perry’nin senaryosundan türetildiği yolunda kanıtları bulunduğunu farketmedi. 1991 yılında yazdığı kitap “Brother Eagle, Sister Sky” adıyla basıldıktan birkaç ay sonra Ted Perry kitabın yayımcısı olan Dial Books’a bir mektup yazarak yayınladıkları kitabın kendi yazdığı bir metne dayandığını bildirdi. Cevap olarak yazarın avukatından bir mektup aldı. Mektupta Susan Jeffers’in herhangi bir telif hakkı ihlalinde bulunmadığını yazıyordu. Perry bunun üzerine yazının gerçekte kime ait olduğu konusunda bir düzeltme yapılmasını istedi. Ama bu kez herhangi bir cevap gelmedi. Bugün 12. baskısını yapan kitap hala aynı yanlışı sürdürüyor.

1992 yılında Earth Day USA örgütü Seattle’ın “konuşmasını” 6500 dinî lidere gönderdi. Sonradan Amerikan Senato üyesi olacak olan Al Gore bu konuşmayı Earth in the Balance adlı kitabında alıntıladı. Bu alıntılarda “trenden ateş edilerek öldürülen bufalolar” gibi sıkıntılı bölümler sessizce kaldırıldı.

Yine 1992 yılında Amerikan kitapçıları bir önceki yıl iyi satış yaptıkları “Brother Eagle, Sister Sky” kitabına ABBY ödülünü verdi.

Çevreci düşünür Theodore Roszak Voice of the Earth adlı kitabında Şef Seattle’ın konuşmasının “uydurma” olduğunu ama “ortada olanın, olmakta olan bir folklor parçası olduğu” açıklamasında bulundu. Ama folklor denilen şey kuşaktan kuşağa ağızdan aktarılan hikayelerdir. Şef Seattle’ın sahte konuşması ise tarihsel bir belgeymiş iddiasında. Onu bu denli çarpıcı kılan şey de bu. Ama onu yazan kişi zamanımızda yaşıyor. Adı da Ted Perry. New England College’da profesör.

Yıllar boyunca birçok kişi Ted Perry’nin sözlerini Şef Seattle’a ait olduğunu sanarak masumane bir şekilde aktardı. Ama artık doğrunun ne olduğu anlaşıldığına göre bundan sonra bu konuşmayı dağıtanlar gerçekte bir yalanı sürdürüyor olacaklar.

Bir önceki sayfada çevirisini okuduğunuz metin Ted Perry’ye ait olan bu uydurma metin. Orada okuduklarınızın Şef Seattle ile hiçbir ilgisi yok.

***

Dikkatli okuyucular, William Arrowsmith’in, 22 Nisan 1970 günü, Şef Seattle’ın, topraklarını satın almak isteyen dönemin yerel yöneticilerine yönelik yaptığı ve Ted Perry'nin esinlendiği dokunaklı konuşmasının arada kaynadığını farketmiş olmalılar.

Demek ki, gerçekten de Şef Seattle’ın yaptığı bir konuşma var, öyle mi?

Evet, William Arrowsmith’in okuduğu metin büyük olasılıkla 29 Ekim1887 tarihinde Seattle Sunday Star’da Şef Seattle’ın yaptığı bir konuşma olduğu söylenen oldukça uzun bir yazıydı.

Yazının sahibi, Dr. Henry A. Smith adında bir doktor ve bir şair. Kendisinin iddiasına göre, resmi belgelerde adı geçmiyor olmasına rağmen, 1854 yılında bölge valisinin Kızılderili Şefi Seattle’ı ziyareti sırasında çevirmenlik yapmış. Kaldı ki, orada gerçekten bulunmuş olsa da Seattle’a, konuşmanın gerçekleştiği tarihten bir yıl önce geldiği bilinen Dr. Smith’in düzgün bir çeviri yapacak kadar yerel dili bilmediği aşikar. Ayrıca aradan 33 yıl geçtikten sonra bunları yayınlamış olması da bir garip. Dolayısıyla, gazetede yayınlanan ve sayfalar tutan bu sözler ne kadar Seattle’ın kendi sözleri ve ne kadar Dr. Smith’in kendi hayal gücünün ürünü tam olarak bilinmiyor. Ama burada yazılanların 19. yüzyıl sonlarındaki kızılderililerin konuşmalarındaki yaygın duygu ve düşünceleri yansıtmadığı bir gerçek. İçeriğinin doğruluğu ve sözlerin gerçekten de Şef Seattle ait olduğu oldukça kuşkulu.

Dr. Smith’in adının heyette yer almadığı gerçeği bir kenara bırakılsa bile şu gerçeği gözardı etmemek gerekiyor. O yörede yaşayan bir yurttaş olan Luther Collins çevirmen olarak orada bulunuyordu. Ama o Chinook diline çeviri yapıyor ve başka bir kızılderili de bunu yerel dile tercüme ediyordu. Konuşmanın 1887 tarihli versiyonundaki tumturaklı sözlerin edilmesine, edilse bile aktarılmasına pek de elverişli olmayan bir ortam bu.

Ama Amerikan resmi belgelerinden Şef Seattle’ın gerçekten de bir konuşma yaptığını öğreniyoruz. İşte size Şef Seattle’ın, hayalî olan versiyonlarına hiç benzemeyen ve Amerikan resmî belgelerinde yer alan konuşması…

Bu konuşma dönemin bölge valisinin, Seattle’ın hemen güneyinde yer alan Muleteo’da veya Point Elliott’ta 21 Ocak 1855 tarihinde Duwamish, Snoqualmies ve Skagit kabileleriyle birarada yaptığı toplantı sırasında yapılmış… Bölge valisine şu sözleri söylüyor Duwamish kızılderililerinin Şefi Seattle:

“Size babam gibi bakıyorum. Ben ve diğerlerimiz sizi öyle görüyoruz. Bütün kızılderililer size karşı aynı dostane duygular içindeler ve bunu kağıt üzerinde Büyük Baba’ya gönderecekler. Bütün erkekler, yaşlı erkekler, kadınlar ve çocuklar onun sizi onlara göz kulak olmanız için göndermesinden hoşnutlar. Benim zihnim sizinki gibi, daha fazla bir şey söylemek istemiyorum. Kalbim [konuşma sırasında orada bulunan] Dr. Maynard’a yönelik iyi duygular içinde. Ondan her zaman ilaç almak isterim. Şimdi bununla dost oluyoruz ve geçmişte eğer varsa bütün kötü duygularımızı bir kenara bırakıyoruz. Bizler Amerikalıların dostuyuz. Bütün Kızılderililer aynı düşüncedeler. Size babamız gibi bakıyoruz. Bu düşüncemizi asla değiştirmeyeceğiz. Bizi görmeye geldiğiniz için, hep böyle olacağız. Şimdi, şimdi bu kağıdı gönderin.”

Bu gerçek konuşma maalesef hayalî versiyonları kadar bilgece ve dokunaklı değil.

Kaynaklar:

"The Little Green Lie", Mary Murray, Readers Digest,  Mayıs 1994.

"Thus Spoke Chief Seattle: The Story of An Undocumented Speech", Jerry L. Clark, Prologue Magazine, Spring 1985, Vol. 18, No. 1.